Can ELDEN yazdı: “Lübnan İç Savaşı ve ABD’nin Orta Doğu’daki Varlığı”

GİRİŞ

Medeniyetlerin gerçek anlamda beşiği olarak tanımlanabilecek Orta Doğu, özellikle yakın dönemde çatışma ve kaoslarıyla dünya gündemine damga vurmuştur. Sayıları belirsiz olan bu çatışmalar; bölgedeki atmosferin sürekli gergin kalmasını sağlamakla beraber, bölgedeki failed state* olarak tanımlanabilecek ülke sayısını arttırmaktadır. Bu da bölgeyi dışarıdan müdahalelere açık hale getirmektedir. Yazımızda, bölgenin diğer komşularına kıyasla gölgede kalmış aktörü Lüban’ın geçmişine bir bakış atacağız.

A-Lübnan İç Savaşı

            Orta Doğu’nun yukarıda bahsettiğimiz bu gerilimli atmosferinden Lübnan da payına düşeni almıştır. Konumuza da başlık olan söz konusu iç savaş Lübnan’da 1975-1990 yılları arasında gerçekleşmiş ve 130.000-200.000 arası Lübnanlı bu savaşta hayatını kaybetmiştir. Bu elbette Lübnan’ın büyük bir yıkıma uğramasına ve ciddi bir ekonomik kayıba neden olmuştur.[1]

Bu büyük yıkım getiren savaşın arkaplanları ve nedenine gelirsek, Lübnan’ın demografik yapısını iyi analiz etmemiz gerektiğini görürüz.[2] Lübnan, bulunduğu konum ötürü -burada orta Doğu’yu değil, tam olarak koordinatlarıyla beraber Lübnan’ı kastediyoruz- birçok kültüre ev sahipliği yapmış ve yapmaktadır. Yani Lübnan için minyatür bir Orta Doğu’dur desek yanlış olmaz.[3] İşte Lübnan’da bir çatışma çıkmasının altında yatan sebeplerden birisi de bulunduğu coğrafi konumdur.

İşte bu konumun bir getirisi olarak da Lübnan’da bir takım siyasi kökenli suikastler gerçekleşmiş, bu suikastler ise etnik nedenlere bağlanmıştır. Bu suikastler bir takım istikrarsızlıkları (yönetimdeki çatışmalar) beraberinde getirmiş ve ülke giderek 15 sene sürecek bir iç savaşa sürüklenmiştir. Özetle, ülkedeki etnik köken çokluğu ve siyasi gücün bu kökenler arasındaki dağılımı Lübnan’da bir iç savaşı tetiklemiştir.[4] Orta Doğu’daki diğer tüm komşularında olduğu gibi, Lübnan da karakteristik Orta Doğululuğunu burada göstermiştir.

B-ABD Müdahalesi ve ABD’nin Orta Doğu’daki Varlığı

            Yukarıda belirttiğimiz nedenler, Lübnan’da bir failed state özelliğinin oluşmasına ön ayak olmuştur. Bu durum ise ülkeyi iç savaş süresince dış müdahalelere açık bir hale getirmiştir.

Ülkenin demografik yapısı, ülkedeki etnik grupların silahlı örgütlerini savaşa aktör olarak sokmakla beraber; ülkenin failed state konumuna düşmesi de ülkeyi güçlü devletlerin dış müdahalesine açık hale getirmiştir. Bu noktada da hem barış güçleri insani müdahale kapsamında, hem de bölgede çıkarı bulunan ülkeler çıkarları doğrultusunda Lübnan İç Savaşı’na müdahale olanağı bulmuşlardır. ABD de bu dış güçlerden bir tanesidir.

ABD’nin Orta Doğu’da bulunma isteği, sadece insani müdahalelere dayandırılamaz. Bu konuda ülkenin bölge üzerindeki çıkarları önemli bir etmen olmuştur. Daha doğrusu, Orta Doğu bölgesinin jeostratejik önemi her güçlü devlet açısından büyük önem arz etmiştir, etmelidir. Çünkü Orta Doğu, zengin yeraltı kaynaklarıyla ve önemli limanları içinde barındırmasıyla jeostratejik açıdan önemli bir bölgedir.[5] Aynı zamanda bölge, Hürmüz Boğazı ve Süveyş Kanalı gibi önemli su yolalrına da ev sahipliği yapmaktadır[6], ki bu da kara hakimiyetinin yanında bir deniz hakimiyetini de yanında getirecektir. Bu su yolları; Doğu ile Batı’yı, Akdeniz ile de Hint Okyanusu’nu birbirlerine bağlamaktadır.[7]

lübnandlkfj.jpg

ABD’nin bölgede bulunmak istemesinin bir nedeni de, kuşkusuz dönemin en büyük küresel olgusu olan Soğuk Savaş’tır. ABD, SSCB’ye karşı yürüttüğü çevreleme politikası kapsamında bölgede bulunma ihtiyacı hissetmiş olmalıdır. Çünkü ABD açısından, SSCB’nin Orta Doğu aracılığıyla sıcak denizlere inmesi büyük bir sorun teşkil edecektir. Elbette ki ABD de buna karşı bir önlem almak zorundadır.

C-Sonuç Yerine

            Yazımızdan da anlaşılacağı üzere, Orta Doğu’nun çok çeşitli, mozaik yapısı sık sık süren ve bazen çok büyük yıkımlar getirebilecek çatışmalara gebe olmuştur. Bu mozaikli yapı ve bölgede yarattığı çatışmalar Orta Doğu’nun kaderi haline gelmiştir ve halen devam etmektedir. Bir zamanlar Orta Doğu’nun incisi sayılabilecek Lübnan da bu çatışmalardan gördüğümüz üzere nasibini almıştır.

Dış güçlerin bir bölgede bulunma ihtiyaçlarına gelirsek; bu ihtiyaç bölgenin jeopolitik ve jeostratejik konumlarına göre şekillenebilmektedir. Bir bölgenin yer altı ve yer üstü kaynakları, sahip olduğu doğal ve yapay limanlar bu özellikleri ülkelere yükler. ABD de, Orta Doğu’da geçmişten beridir gelen bulunma isteğini bu özellikleri göz önüne alarak şekillendirmiştir.

ABD, İç Savaş dönemi Lübnan’ında olduğu gibi; tüm Orta Doğu çoğrafyasında bulunma sebebini bir meşruiyet zemini üzerinde temellendirmek durumundadır. Bu meşruiyet zemini de bölgedeki çatışmaların gündeme getirdiği insani müdahale olgusudur. Yani ABD, Lübnan özelinde olduğu gibi, tüm coğrafyada bölgede bulunmasının meşru temeli olarak insani müdahale esaslarını gözetmektedir. Yazımızdan da almamız gereken sonuç budur. Lübnan ve ABD ülkeleri sadece birer örnektir. Güçlü ülkeler Orta Doğu gibi yeraltı ve yerüstü kaynakların askeri stratejiler açısından elverişli olduğu coğrafyalarda bulunmak isterler. Bunu da, failed state konumundaki ülkelere gerekli gördükleri durumda bir takım insani müdahaleler gerçekleştirerek bir meşruiyet zeminine dayandırırlar. Nitekim, Orta Doğu’da şu anda olan durum da budur.

DİPNOTLAR

*    Mevcut yönetimin en temel fonksiyonlarını yerine getiremediği ülkelerin ortak adı.

[1]    Ümit Çelik, İç Çatışmalar ve Dış Müdahaleler Arasında Lübnan, History Studies Volume 4/1, 2012, y.y., sf. 126

[2]    http://bolsevik.org/tarih-2/lubnanin-kanli-gecmisi-lubnan-ic-savasi-uzerine-tilbe-akan.html , erişim tarhihi : 29.04.2017

[3]    http://bolsevik.org/tarih-2/lubnanin-kanli-gecmisi-lubnan-ic-savasi-uzerine-tilbe-akan.html , erişim tarihi : 29.04.2017

[4]    Ümit Çelik, İç Çatışmalar ve Dış Müdahaleler Arasında Lübnan, History Studies Volume 4/1, 2012, y.y., sf. 130

[5]    Hamit Çelik, Ortadoğu’da ABD Politikaları ve Büyük Ortadoğu Projesi (Yüksek Lisans Tezi), 2014, Ankara, sf. 16

[6]    a.g.e, sf.16

[7]    a.g.e, sf.18

KAYNAKÇA

ÇELİK, Hamit  Ortadoğu’da ABD Politikaları ve Büyük Ortadoğu Projesi (Yüksek Lisans Tezi), 2014, Ankara

ÇELİK, Ümit, İç Çatışmalar ve Dış Müdahaleler Arasında Lübnan, History Studies Volume 4/1, 2012, y.y.

 

İNTERNET KAYNAKLARI

http://bolsevik.org/tarih-2/lubnanin-kanli-gecmisi-lubnan-ic-savasi-uzerine-tilbe-akan.html erişim tarihi: 29.04.2017

           

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s